Çalışan nasıl motive edilir? Para dışında işe yarayanlar
Çalışan; işinin anlamını gördüğünde, emeği fark edildiğinde, kendine uygun görevde çalıştığında, karar alanı ve gelişme imkânı olduğunda motive olur. Herzberg’in çift faktör kuramına göre maaş ve çalışma koşulları gibi hijyen faktörleri yalnızca memnuniyetsizliği önler; başarı, takdir, sorumluluk ve gelişim gibi motive edici faktörler ise içsel motivasyonu, yani işi işin kendisi için iyi yapma isteğini besler.
Çalışan motivasyonu nedir?
Arkadaşlar, motivasyon denince akla çoğu zaman prim, ikramiye, bir de yılda bir yapılan piknik geliyor. Bunların hepsi değerli; ama sahada şunu çok görüyoruz: maaşı iyi olan bir arkadaş da sabah isteksiz gelebiliyor, maaşı daha düşük bir arkadaş da işi sahiplenip akşam “Şunu da bitireyim” diyebiliyor.
Literatür bu farkı iki kavramla açıklıyor. Dışsal motivasyon, ödül almak ya da cezadan kaçmak için çalışmaktır. İçsel motivasyon ise işi anlamlı, ilginç ya da kendine uygun bulduğu için iyi yapma isteğidir. Deci ve Ryan’ın öz belirleme kuramı (self-determination theory) içsel motivasyonun üç temel ihtiyaçtan beslendiğini söyler: özerklik, yetkinlik ve ilişkili olma.
Herzberg çift faktör kuramı ne söyler?
Frederick Herzberg 1959’da yayımlanan çalışmasında, insanları işten memnun eden şeylerle memnuniyetsiz eden şeylerin aynı olmadığını gösterdi. Kuram iki grup faktörden söz eder:
- Hijyen faktörleri: maaş, çalışma koşulları, şirket politikaları, yöneticiyle ilişki, iş güvencesi. Eksik olduklarında memnuniyetsizlik yaratırlar; tam olduklarında ise insanı kendiliğinden motive etmezler, sadece şikâyeti ortadan kaldırırlar.
- Motive edici faktörler: başarı, takdir edilmek, işin kendisi, sorumluluk, ilerleme ve gelişme. Asıl isteği, işi sahiplenmeyi bunlar yaratır.
Para motivasyon için yeterli mi?
Maaşın adil olmaması insanı kesinlikle motivasyonsuz yapar; bu yüzden hijyen faktörleri ihmal edilemez. Ama maaş artışının etkisi genellikle kısa sürer, birkaç ay sonra yeni maaş olağan hâle gelir.
Örnek verelim: İki fabrikada aynı ücret ödendiğini düşünelim. Birinde operatörün önerdiği bir iyileştirme panoya asılıyor, adıyla anılıyor, uygulandığında ekibin önünde konuşuluyor. Diğerinde öneri bir kutuya atılıyor ve bir daha duyulmuyor. Aynı ücretle, ilk fabrikada öneri sayısı zamanla artar; ikincisinde kutu boş kalır.
Çalışan motivasyonu nasıl arttırılır? Para dışında 7 yol
Biz sahada şu uygulamaların işe yaradığını görüyoruz:
- 1. Kişiyi karakterine uygun göreve yerleştirin. Detaya inen biri kalite kontrolde, insanlarla iletişimi güçlü biri müşteriyle temas eden bir görevde parlar. Kendine uymayan işte çalışan kişi, ne kadar ödüllendirilirse ödüllendirilsin yorulur.
- 2. Emeği görünür kılın. Takdiri genel bir “teşekkürler” ile değil, neyin iyi yapıldığını söyleyerek ve ekibin önünde yapın.
- 3. İşin anlamını gösterin. Ürettiği parçanın nereye gittiğini, kimin işine yaradığını bilen çalışan işine başka bakar.
- 4. Karar alanı tanıyın. İşin nasıl yapılacağına dair söz hakkı veren bir düzen, özerklik ihtiyacını karşılar.
- 5. Gelişim yolu açın. Yeni bir makine, yeni bir süreç öğrenme fırsatı; iki yıl sonra nerede olabileceğini görmek.
- 6. Düzenli ve somut geri bildirim verin; yılda bir değerlendirmeyi beklemeyin.
- 7. Engelleri kaldırın. Sürekli eksik malzeme, bozuk ekipman ya da tekrar tekrar girilen aynı veri, en istekli çalışanı bile yorar.
Motivasyon etkinlikleri işe yarar mı?
Ekip yemekleri, gezi ve etkinlikler insanların birbirini tanımasına yardım eder, ilişkili olma ihtiyacını besler. Ama günlük işteki sorunları çözmeden yapılan etkinlik, kısa bir mola olarak kalır. Ertesi sabah aynı bozuk düzen, aynı ilgisiz yönetici karşılarsa etkinliğin etkisi bir hafta sürmez.
Bu yüzden önce günlük işin içindeki engelleri ve takdir eksikliğini konuşuyoruz, etkinliği bunun üstüne koyuyoruz.
Motivasyonu düşüren yaygın hatalar
- Herkese aynı ödülü, aynı dili kullanmak. Biri ekibin önünde takdir edilmekten hoşlanır, biri utanır.
- Hatayı herkesin önünde konuşup başarıyı sessizce geçmek.
- Söz verip tutmamak: “Bunu bir sonraki dönemde konuşuruz” cümlesi takip edilmezse güven kaybolur.
- İyi çalışana sürekli daha fazla iş yüklemek. Ödül iş yükü olunca en iyi çalışan da tükenir.
- Motivasyonu ölçmemek. Kısa ve düzenli bir bağlılık anketi, sorunu ayrılık gelmeden gösterir.
Motivasyon, doğru yerde çalışmakla başlar
Para kapıdan girmeyi sağlar; insanın işe sabah isteyerek gelmesini ise emeğinin görülmesi ve kendine uygun bir işte çalışması sağlar. Siz de ekibinizin motivasyonunu kalıcı biçimde artırmak isterseniz bizimle iletişime geçebilirsiniz. Sormak istediğiniz her konuda gerekli desteği vermeye hazırız.
Sık sorulan sorular
Çalışan nasıl motive edilir?
Adil bir ücretin üzerine; kişiyi kendine uygun göreve yerleştirmek, emeğini görünür biçimde takdir etmek, işin anlamını göstermek, karar alanı ve gelişim yolu açmak çalışanı kalıcı olarak motive eder.
Herzberg çift faktör kuramı nedir?
Herzberg’in kuramına göre maaş, çalışma koşulları ve şirket politikası gibi hijyen faktörleri yalnızca memnuniyetsizliği önler. Başarı, takdir, sorumluluk, işin kendisi ve gelişme gibi motive edici faktörler ise asıl motivasyonu yaratır.
İçsel motivasyon nedir?
İçsel motivasyon, bir işi ödül ya da ceza için değil, anlamlı, ilginç veya kendine uygun bulduğu için iyi yapma isteğidir. Öz belirleme kuramına göre özerklik, yetkinlik ve ilişkili olma ihtiyaçlarıyla beslenir.
Çalışanı motive eden unsurlar nelerdir?
Sahada en etkili unsurlar; emeğin takdir edilmesi, işin anlamının bilinmesi, kişiye uygun görev, söz hakkı, gelişme fırsatı ve işi zorlaştıran engellerin kaldırılmasıdır.
Çalışan motivasyonu için neler yapılabilir?
Önce motivasyonu düşüren engeller ve takdir eksikliği konuşulmalı, ardından somut geri bildirim, görev uyumu ve gelişim yolu gibi kalıcı adımlar atılmalıdır. Etkinlikler bu adımları destekler ama yerini tutmaz.
İlgili hizmet: Lider gelişim ve dönüşüm